Reklama
  • Środa, 8 marca (08:05)

    Najczęstsze schorzenia kolan. Leczenie i rehabilitacja

Trzaskanie, opuchlizna, pobolewanie, sztywność – to wszystko mogą być sygnały, że coś im dolega. Nie ma co liczyć, że to samo minie i kolana się „rozchodzą”. Im szybciej o nie odpowiednio zadbasz, tym lepiej!

Reklama

Warto wiedzieć, że stawy kolanowe są największe w całym organizmie, a do tego mają skomplikowaną budowę. Nie bez powodu! Wszak na co dzień muszą się naprawdę mocno napracować. Nie tylko nas dźwigają, ale także pozwalają na poruszanie się i wykonywanie różnych czynności. To wymaga, by były wyposażone w odpowiednie struktury.

Chrząstka stawowa jest gruba i w niektórych miejscach (np. w rzepce) ma nawet 6 mm. To czyni ją bardziej odporną na przeciążenia i np. ugniatanie. Jak we wszystkich innych stawach, jest też gładka, śliska i elastyczna. Dzięki temu ruchy kolanami nie sprawiają nam bólu.

Płyn stawowy – znajduje się go tu 3–4 ml. Taka ilość zapewnia dobre nawilżenie chrząstki i nadaje jej odpowiedni poślizg. To również lepsze zaopatrzenie chrząstki w składniki odżywcze i uwolnienie jej od wszystkiego, co zbędne lub szkodliwe (jak toksyny).

Więzadła – są silne, dzięki czemu dobrze stabilizują stawy kolanowe. Ale mimo tylu wspaniałych zabezpieczeń nasze kolana mogą ulegać przeciążeniom i chorować. Nie sprzyja im upływ czasu, a także inne czynniki...

Zwyrodnienia

Zwykle pojawiają się między 40. i 60. r.ż. Ale mogą wcześniej, np. u osób, które wykonują ciężką fizyczną pracę (np. w ogrodzie).

Kolana zaczynają cię coraz częściej boleć, zwłaszcza pod koniec dnia, gdy dużo chodziłaś i się napracowały. Ruch wywołuje ból, natomiast dolegliwości słabną lub ustępują w spoczynku.

Występuje tzw. sztywność startowa – kolana są sztywne po okresie bezruchu, np. rano gdy próbujesz wstać z łóżka.

Stawy kolanowe często trzeszczą – jest to ostrzeżeniem, że chrząstki są nierówne i pocierają o siebie.

Podstawowe badanie to RTG stawu. Na zdjęciu można zobaczyć, czy występują zmiany typowe dla zwyrodnień: zwężenie szpary stawowej, wyrośla kostne, zagęszczenie kości, torbiele.

Najważniejsza jest rehabilitacja. Odpowiednio dobrane przez rehabilitanta ćwiczenia zmniejszą ból, poprawią ruchomość stawu i zapewnią mu lepszą ochronę poprzez wzmocnienie otaczających go mięśni.

Reumatoidalne zapalenie stawów

Najczęściej daje o sobie znać między 30. i 50. r.ż. Może rozpocząć się od objawów grypopodobnych – osłabienia, gorączki, bólu mięśni.

Dla RZS typowa jest tzw. sztywność poranna (zwykle trwa to ponad godzinę) – kolano sprawia problemy, gdy się budzisz, próbujesz wstać i się przemieścić. Wystarczy jednak, że trochę pochodzisz i je rozruszasz, by dolegliwości zaczęły słabnąć – ruch działa korzystnie.

Pojawia się opuchlizna – kolano może być ciepłe (z powodu toczącego się wewnątrz procesu zapalnego) i wrażliwe na dotyk (tzw. tkliwość).

Przy podejrzeniu RZS robi się badania krwi i sprawdza tzw. czynnik reumatoidalny (w skrócie RF) oraz przeciwciała przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi (Anty-CCP).

RZS leczy się za pomocą leków – np. biologicznych.

Chondromalacja rzepki

W schorzeniu tym przednia część kolana, tzw. rzepka, ulega rozmięknięciu i uszkodzeniom. Może to być skutkiem urazu (np. po uderzeniu, upadku), ale także np. wysokiego wzrostu.

Ból, trzaskanie i chrupanie pojawiają się, gdy zginasz lub prostujesz kolano – podczas wchodzenia lub schodzenia po schodach, wstawania lub siadania na krześle. Odczuwasz je w przedniej części kolana (tam, gdzie znajduje się rzepka).

Masz uczucie, że kolano jest niestabilne i odruchowo unikasz obciążania go.

Kolano puchnie, gdy je więcej obciążasz (np. dużo chodzisz).

Takie zmiany wykrywa się m.in. za pomocą RTG – szczególnie pomocne może być zdjęcie wykonane w tzw. projekcji osiowej, gdy kolano jest zgięte.

Leczenie to przede wszystkim fizykoterapia (np. laser, ultradźwięki) oraz specjalne ćwiczenia mięśni wokół stawu.

Tajemnicze schorzenie - fibromialgia

To schorzenie, które dopiero od niedawna lekarze potrafią rozpoznać. Atakuje głównie kobiety między 30. i 50. r.ż. Nie do końca wiadomo, co jest tego przyczyną. Lekarze wskazują na geny, przewlekłe stresy i częste problemy oraz niskie poczucie własnej wartości, ale także np. przebyte choroby zakaźne (np. boreliozę).

Kolana stają się tkliwe i wrażliwe na ucisk. Boleć mogą także: kark i odcinek lędźwiowy kręgosłupa oraz duże stawy – biodra, barki. Dolegliwości są najbardziej dokuczliwe rano oraz przy wykonywaniu jednostajnych czynności (np. pisania na komputerze).

Pojawia się też odczucie kłucia, szarpania lub palenia mięśni oraz ich osłabienia, które zniechęca do aktywności fizycznej.

Może występować mrowienie i drętwienie nóg oraz tzw. zespół niespokojnych nóg. Ważne jest, by nie poddawać się chorobie i, mimo ogólnego zniechęcenia oraz osłabie nia, prowadzić jak najbardziej higieniczny tryb życia – zdrowo się odżywiać, zadbać o regula rną, umiarkowaną aktywność fizyczną.

Dodatkowo pomóc mogą ci specjalne zajęcia w ciepłej wodzie (tzw. balneoterapia) oraz leki przeciwbólowe i przeciwdepresyjne.

Czego nie lubią nasze stawy kolanowe

Nadwaga lub otyłość: im większa masa ciała, tym większe codzienne, wielogodzinne obciążenie dla kolan i ryzyko ich uszkodzenia.

Brak kondycji fizycznej: im słabsze mięśnie nóg, tym gorsza stabilizacja i ochrona dla stawów kolanowych.

Wada postawy: koślawość lub szpotawość kolan sprzyja ich urazom i zwyrodnieniom.

Jedna i ta sama pozycja przez wiele godzin: częste klęczenie i zginanie kolan (np. w związku z wykonywaną pracą) może narażać np. na zwyrodnienia, chondromalację rzepki.

Codzienne ćwiczenia, tak ważne jak leki

Przy RZS nie wolno ograniczać ruchu – jest ratunkiem przed osłabieniem, skróceniem i przykurczem mięśni oraz usztywnieniem stawu kolanowego. Wyjątek stanowią okresy tzw. zaostrzeń (gdy dolegliwości są bardzo silne i ruch sprawia duży ból).

Rehabilitant może zalecić: leżenie na plecach i przyciąganie na zmianę kolan do klatki piersiowej lub robienie tzw. rowerka; w pozycji leżącej na brzuchu naśladowanie pływania tzw. żabką; podczas siedzenia zginanie i prostowanie nóg.

Nie! Dla silnych stresów oraz papierosów

Napięcie psychiczne powoduje, że naprężone są również mięśnie, a stawy – usztywnione. Ponadto zmniejsza się zdolność organizmu do wchłaniania składników odżywczych (np. chrząstki gorzej przyswajają kwas hialuronowy).

Wiadomo również, że przewlekły stres może być czynnikiem wyzwalającym atak reumatoidalnego zapalenia stawów.

Palenie sprzyja przewlekłym bólom stawów, naraża na RZS o ciężkim przebiegu, osłabia korzystne działanie suplementów diety i leków.

Minimum obciążeń

Niezależnie od tego, co dokucza kolanom, trzeba je na co dzień odciążyć. Gdy nacisk na stawy jest mniejszy, chrząstka może się bardziej rozprostować, zassać składniki odżywcze z płynu stawowego, zregenerować...

Schudnij, zwłaszcza jeśli twoja waga jest znacząco większa, niż powinna. Udowodniono, że otyłość (BMI pow. 27) jest dla stawów kolanowych wyjątkowo szkodliwa. W mocno obciążanych kolanach szczególnie łatwo o drażnienie receptorów na powierzchni tkanek.

Odpowiadają one zwiększoną produkcją związków niszczących chrząstkę. Również sama tkanka tłuszczowa działa niekorzystnie – pod jej wpływem powstaje np. więcej substancji tzw. prozapalnych.

Unikaj kucania oraz siadania na piętach (np. podczas pracy w ogrodzie, ale także np. zawiązywania butów). Gdy kolano jest całkowicie zgięte, a dodatkowo obciążone ciężarem ciała, dochodzi do niebezpiecznych przeciążeń. Wzrasta ciśnienie tzw. wewnątrzstawowe (co może być szkodliwe dla chrząstki), rzepka jest nadmiernie dociskana do kości, ściskane są łąkotki. Łatwo o uszkodzenie tych struktur.

Nie dźwigaj, jeśli nie musisz – w sklepie korzystaj z wózka zakupowego, a w drodze do domu – z torby na kółkach (zamiast siatek); gdy musisz coś podnieść, spróbuj najpierw to przesunąć albo podzielić jeden duży ciężar na kilka mniejszych.

Unikaj chodzenia po nierównym podłożu – sprzyja szkodliwym naciskom w kolanach.

Gimnastyka

Oto ćwiczenia, które wzmocnią twoje stawy kolanowe. Bez trudu zrobisz je samodzielnie w domu. Połącz je z codziennymi spacerami!

Połóż się na plecach, wyprostuj nogi, ręce wyciągnij wzdłuż ciała. Przesuń stopę po podłodze i ugnij nogę w kolanie; z powrotem wyprostuj kończynę; to samo zrób z drugą nogą. Powtórz 10 razy.

Przekręć się na lewy bok. Lewą nogę ugnij pod kątem prostym. Prawa pozostaje wyprostowana. Unieś ją na wysokość 30 cm, poczekaj chwilę i opuść na podłogę. Powtórz 20 razy i zmień stronę.

Połóż się na brzuchu z nogami wyprostowanymi, rękoma wyciągniętymi wzdłuż ciała, głową opartą policzkiem o podłoże. Na zmianę uginaj nogi w kolanie. Ilość powtórzeń: 30.

Usiądź na stole bokiem, by jedna noga była przed tobą wyprostowana na blacie, druga – zwisała w dół i opierała się o podłogę. Następnie spróbuj się pochylić do wyprostowanej nogi (bez garbienia się); wyprostuj się; powtórz na każdą nogę 5 razy.

Leczniczy jadłospis

Jak każde inne miejsce w organizmie stawy potrzebują składników odżywczych. Chrząstka chłonie je niczym gąbka z płynu stawowego. To, ile ich tam będzie i jakich, zależy m.in. od tego, co jesz.

Soja, fasola, groch czyli pokarmy roślinne z dużą ilością fitoestrogenów przyczynią się do zwiększenia ilości kwasu hialuronowego w płynie stawowym. Dzięki niemu chrząstka jest spoista i elastyczna, lepiej znosi obciążenia i mniej się niszczy, a także wolniej się starzeje.

Brokuły, cebula, cykoria, kapusta włoska, papryka czerwona, pomidory oraz jabłka, jagody i winogrona to wspaniałe źródła flawonoidów. Składniki te, podobnie jak fitohormony, stymulują wytwarzanie przez organizm kwasu hialuronowego.

Małże, krewetki, kraby, czyli tzw. owoce morza, dostarczą ci glukozaminy. To substancja, która hamuje rozkład chrząstki w stawach i stymuluje ją do odbudowy. Działa też w ten sposób, że zapobiega zmniejszeniu odległości pomiędzy spotykającymi się w stawie kośćmi. Nie dopuszcza do zwężenia tzw. szpary stawowej, a w następstwie usztywnienia kolana. Jest bardzo pomocna w leczeniu zwyrodnień.

Kiszonki, fermentowane produkty mleczne, jogurt naturalny z dodatkiem tzw. probiotyków – pochodzące z nich dobre bakterie mają korzystny wpływ na stawy (choć nie do końca poznano ten mechanizm).

Oliwa z oliwek – zawiera oleocanthal, cenny składnik przeciwbólowy (pomocny np. przy RZS).

Olej wiesiołkowy i porzeczkowy – spożywanie ich (np. w postaci suplementów diety) to sposób, by dostarczyć organizmowi kwasu gamma-linolenowego (GLA). Złagodzi on ból kolana spowodowany reumatoidalnym zapaleniem stawów.

Dodatkowe zabezpieczenia na co dzień

Zakładaj zdrowsze dla kolan buty – przede wszystkim na niewysokim obcasie (może mieć maks. 4,5 cm). Gdy jest wyższy, powoduje, że chrząstka (np. na rzepce) jest ciągle uciskana, a staw stale lekko zgięty. Dobrze jest też, gdy podeszwa jest dosyć gruba i miękka, elastyczna.

Gdy uprawiasz sport (np. jeździsz na rowerze, na łyżwach lub nartach), używaj ochraniaczy na kolana. W razie upadku zmniejszą ryzyko urazu (np. rzepki).

Konsultacja: Tomasz Blicharski, lekarz ortopeda

Naj

Zobacz również

  • Wiele z nas myśli na przykład, że to choroba spowodowana moczeniem rąk w zimnej wodzie... Nasz specjalista wyjaśnia, jak jest naprawdę! więcej

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.